You Are Here: Home » Tin tức trong ngành » Lề lối quy định trong “Hát canh”

Hát Canh:

+ Hát canh là hình thức chỉ được tổ chức trong “Nhà chứa”, là lối hát giữa bọn quan họ làng mở hội xuân và bọn Quan họ bạn với mình. Hát canh chỉ và chỉ có trong hội xuân, vào ban đêm.

–         Nếu như ở 3 hình thức trên (hát chúc, hát mừng; hát thờ; hát hội), ca hát thực chất chỉ là thay thế cho những câu giao tiếp, những lời cầu khẩn thông thường, hoặc chỉ đơn giản là cầu may, cầu vui, thì ở hát canh dường như là sự tranh tài cao thấp giữa các bọn Quan họ kết bạn. Tuy nhiên, tranh tài chỉ là để “chơi”, cho nên hình thức hát canh còn được gọi là “Quan họ du ca tại gia” (Quan họ hát chơi tại nhà). Trong Quan họ tuyệt đối không bao giờ có hát thi.

–         Sau khi mời bọn bạn vào trong “nhà chứa” chủ, khách ngồi yên vị ở hai chiếu hoặc hai ghế tràng kỷ, bên chủ ca câu mời nước mời giầu (phải có giầu, nước thật), bên khách đáp câu nhận nước, nhận giầu. Kế đó chủ mời khách xơi bữa “cơm Quan họ”.

–         Cơm nước xong xuôi, bắt đầu tổ chức hát canh. Trong một cuộc hát canh, bao giờ cũng có nhiều canh hát. Mỗi cặp nam nữ ca hết 3 chặng lề lối (giọng lề lối; giọng vặt; giọng giã bạn) gọi là một canh hát.

–         Hát canh đến khoảng 2,3 giờ sáng (xưa gọi là vào canh 4) thì tạm nghỉ, đôi bên cùng xơi “tiệc nước” (hoa quả, các loại bánh đặc sản của địa phương). Sau đó lại hát canh cho tới rạng sáng mới nghỉ.

* Trong hát canh lề lối quy định là:

–         Bọn quan họ chủ và bọn Quan họ khách mỗi người ngồi một chiếu hoặc một giường, một tràng kỷ. Hai bọn đối diện mà hát.

–         Đã là hát canh thì bắt buộc phải hát đôi, đôi nam ca đối đáp với đôi nữ.

–         Trong hát canh thực hiện nguyên tắc “âm xướng và dương hoạ” hoặc “nam tòng nữ”. Nghĩa là bên nam nhường phần cho bên nữ ra câu trước.

–         Hát canh bắt buộc phải qua đủ 3 chặng lề lối:

+ Chặng thứ nhất: Ca các giọng lề lối, có thể là ca tất cả các giọng lề lối, song bắt buộc mỗi bên phải ca được 5 giọng cơ bản là : La rằng; Tình tang; Bạn kim lan; Cái ả; Cây gạo.

Trong chặng lề lối không chấm điểm. Bên nào không ca được một trong 5giọng trên thì sẽ bị loại ngay để đôi khác vào thay.

+ Chặng thứ hai: Ca các giọng lẻ, giọng vặt, tức là hát giao duyên. Đây là chặng hát chính. Ở chặng này bên nào không đối được một giọng thì sẽ bị thua một điểm. Cũng ở chặng này, các bên được quyền tung ra “bài độc” của mình (Bài độc là bài mới sáng tác).

Trong một canh hát nếu bên kia tung ra bài độc, mà bên này không có bài độc của mình để đáp lại thì bị thua một điểm, nếu có thì hoà.

+ Chặng thứ 3: Ca các giọng giã bạn, tức là hát để chia tay nhau.

Quy định bắt buộc của chặng này là: Đầu tiên phải ca giọng “Chuông vàng gác cửa tam quan” sau đó mới đến các giọng nói về sự xa cách, thương nhớ như “Kẻ bắc người nam; Rẽ phượng chia loan; Mặt trăng nay đã xế tà; Con nhện giăng mùng”. Cuối cùng là các giọng Tạm biệt từ đây; Chia rẽ đôi nơi”.

Trên đây là các lề lối quy định trong các hình thức ca hát của Quan họ. Bạn nào chưa hiểu rõ có thể hỏi mình để được rõ hơn.

“Trống đã giục người ơi đến hội,

Nón ba tầm cánh áo tứ thân,

Xin gửi lòng mình trong câu hát

Trống rộn ràng trẩy hội mùa xuân.”

+ Hát canh là hình thức chỉ được tổ chức trong “Nhà chứa”, là lối hát giữa bọn quan họ làng mở hội xuân và bọn Quan họ bạn với mình. Hát canh chỉ và chỉ có trong hội xuân, vào ban đêm.

–         Nếu như ở 3 hình thức trên (hát chúc, hát mừng; hát thờ; hát hội), ca hát thực chất chỉ là thay thế cho những câu giao tiếp, những lời cầu khẩn thông thường, hoặc chỉ đơn giản là cầu may, cầu vui, thì ở hát canh dường như là sự tranh tài cao thấp giữa các bọn Quan họ kết bạn. Tuy nhiên, tranh tài chỉ là để “chơi”, cho nên hình thức hát canh còn được gọi là “Quan họ du ca tại gia” (Quan họ hát chơi tại nhà). Trong Quan họ tuyệt đối không bao giờ có hát thi.

–         Sau khi mời bọn bạn vào trong “nhà chứa” chủ, khách ngồi yên vị ở hai chiếu hoặc hai ghế tràng kỷ, bên chủ ca câu mời nước mời giầu (phải có giầu, nước thật), bên khách đáp câu nhận nước, nhận giầu. Kế đó chủ mời khách xơi bữa “cơm Quan họ”.

–         Cơm nước xong xuôi, bắt đầu tổ chức hát canh. Trong một cuộc hát canh, bao giờ cũng có nhiều canh hát. Mỗi cặp nam nữ ca hết 3 chặng lề lối (giọng lề lối; giọng vặt; giọng giã bạn) gọi là một canh hát.

–         Hát canh đến khoảng 2,3 giờ sáng (xưa gọi là vào canh 4) thì tạm nghỉ, đôi bên cùng xơi “tiệc nước” (hoa quả, các loại bánh đặc sản của địa phương). Sau đó lại hát canh cho tới rạng sáng mới nghỉ.

* Trong hát canh lề lối quy định là:

–         Bọn quan họ chủ và bọn Quan họ khách mỗi người ngồi một chiếu hoặc một giường, một tràng kỷ. Hai bọn đối diện mà hát.

–         Đã là hát canh thì bắt buộc phải hát đôi, đôi nam ca đối đáp với đôi nữ.

–         Trong hát canh thực hiện nguyên tắc “âm xướng và dương hoạ” hoặc “nam tòng nữ”. Nghĩa là bên nam nhường phần cho bên nữ ra câu trước.

–         Hát canh bắt buộc phải qua đủ 3 chặng lề lối:

+ Chặng thứ nhất: Ca các giọng lề lối, có thể là ca tất cả các giọng lề lối, song bắt buộc mỗi bên phải ca được 5 giọng cơ bản là : La rằng; Tình tang; Bạn kim lan; Cái ả; Cây gạo.

Trong chặng lề lối không chấm điểm. Bên nào không ca được một trong 5giọng trên thì sẽ bị loại ngay để đôi khác vào thay.

+ Chặng thứ hai: Ca các giọng lẻ, giọng vặt, tức là hát giao duyên. Đây là chặng hát chính. Ở chặng này bên nào không đối được một giọng thì sẽ bị thua một điểm. Cũng ở chặng này, các bên được quyền tung ra “bài độc” của mình (Bài độc là bài mới sáng tác).

Trong một canh hát nếu bên kia tung ra bài độc, mà bên này không có bài độc của mình để đáp lại thì bị thua một điểm, nếu có thì hoà.

+ Chặng thứ 3: Ca các giọng giã bạn, tức là hát để chia tay nhau.

Quy định bắt buộc của chặng này là: Đầu tiên phải ca giọng “Chuông vàng gác cửa tam quan” sau đó mới đến các giọng nói về sự xa cách, thương nhớ như “Kẻ bắc người nam; Rẽ phượng chia loan; Mặt trăng nay đã xế tà; Con nhện giăng mùng”. Cuối cùng là các giọng Tạm biệt từ đây; Chia rẽ đôi nơi”.

Trên đây là các lề lối quy định trong các hình thức ca hát của Quan họ. Bạn nào chưa hiểu rõ có thể hỏi mình để được rõ hơn.

“Trống đã giục người ơi đến hội,

Nón ba tầm cánh áo tứ thân,

Xin gửi lòng mình trong câu hát

Trống rộn ràng trẩy hội mùa xuân.”

Thảo luận

CLB quan họ Mười Nhớ Tp Hồ Chí Minh.
Địa chỉ: Số nhà 15, Đường 28 - Phường 6 - Quận Gò Vấp - TP.HCM.
Điện thoại: 083.9848.502 / E-mail: quanhomuoinho@gmail.com.
Liên hệ biểu diễn: Nghệ sỹ Quý Thăng: 0983.260.352 / Nghệ sỹ Thu Hà: 0909.20.5778.